Je stuurt de btw-aangifte in, propt de bonnetjes in een map en denkt er tot het volgende kwartaal niet meer aan. Die aanpak wordt binnenkort een stuk risicovoller. Staatssecretaris Eerenberg van Financiën liet de Tweede Kamer half september weten dat er meer capaciteit komt voor risicogerichte boekenonderzoeken bij het mkb. Er komt ook software die je aangifte al controleert vóórdat je hem verstuurt, en een nieuwe ondergrens voor toezicht achteraf. Voor ondernemers die hun administratie een beetje laten verslonzen, is dit het moment om bij te sturen.
Wat er precies verandert bij de fiscus
De Belastingdienst schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat de toezichtscapaciteit efficiënter ingezet gaat worden. Uit dat Kamerstuk blijkt dat er drie dingen tegelijk gebeuren: meer boekenonderzoeken gericht op ondernemers met een verhoogd risicoprofiel, software die al vóór indiening van de aangifte fouten signaleert, en een ondergrens waardoor kleine afwijkingen minder snel leiden tot een controle achteraf. Grotere risico's krijgen juist meer aandacht. De dienst zet daarnaast in op digitale risicoanalyses, zodat een boekenonderzoek niet langer op toeval berust maar op patronen in je aangiftegedrag.
Waarom de fiscus nu ingrijpt
Achter de aankondiging zit een concreet cijfer. Op basis van de meest recente steekproef schat de Belastingdienst het nalevingstekort bij mkb-ondernemingen op 5,186 miljard euro, oftewel 5,5 procent van wat er eigenlijk binnen zou moeten komen. Die steekproef gaat over belastingjaar 2020, de onderliggende boekenonderzoeken liepen tussen 2022 en 2025. De Tweede Kamer nam twee moties aan die vroegen om dat tekort structureel te verkleinen en om prioriteit te geven aan de opsporing van fraude, en deze aanpak is het antwoord daarop.
Het aantal boekenonderzoeken daalde jarenlang, van 27.000 in 2016 tot iets meer dan 15.000 in 2019, vooral door personeelstekort bij de fiscus. Nu de Belastingdienst weer controlemedewerkers aanneemt, trekt dat aantal langzaam bij. Combineer dat met slimmere data-analyse en je snapt waarom een steekproef die vroeger bijna willekeurig aanvoelde, nu veel gerichter je kant op kan komen.
Hoe groot is de kans dat jij aan de beurt bent
Van de 2,7 miljoen mkb-bedrijven in Nederland krijgt jaarlijks nog geen half procent daadwerkelijk een boekenonderzoek. De kans dat je dit jaar bezoek krijgt, blijft dus klein. Maar risicogericht toezicht betekent dat die kans niet voor iedereen gelijk is. Wie stelselmatig afwijkt van wat gebruikelijk is in de branche, wie grote schommelingen in de winst rapporteert of wie fouten herhaalt die de nieuwe software al vooraf signaleert, schuift naar boven in de risicoanalyse. Precies dat maakt een gezonde administratie nu waardevoller dan een paar jaar geleden.
Wat een boekenonderzoek in de praktijk betekent
Krijg je toch een boekenonderzoek, dan duurt dat meestal enkele weken tot maanden, afhankelijk van de omvang van je administratie. Een controleur neemt je grootboek, facturen, loonadministratie en bankafschriften door en vergelijkt die met wat je hebt aangegeven. Bij afwijkingen werkt de Belastingdienst vaak met een steekproef: een deel van je transacties wordt extra grondig bekeken, en de uitkomst daarvan wordt geëxtrapoleerd naar je hele boekjaar. Een paar gemiste facturen kunnen zo een grotere financiële impact krijgen dan je zou verwachten, zeker met belastingrente en een verzuimboete erbovenop. Fiscaal juristen raden daarom aan niet te wachten tot de aankondiging op de mat valt, maar structureel bij te houden wat een controleur zou willen zien.
Zo hou je je boekhouding controle-proof
Een boekenonderzoek overkomt je niet, je bereidt je erop voor. Een paar concrete stappen die verschil maken:
- Bewaar facturen, bonnen en contracten minimaal zeven jaar, digitaal en overzichtelijk per kwartaal.
- Koppel je facturatie direct aan je boekhoudsoftware, zodat er geen handmatige overtypfouten insluipen.
- Trek zelf eens per twee tot drie jaar een interne steekproef uit je administratie, alsof je je eigen boekenonderzoek doet.
- Check of je de zelfstandigenaftrek juist berekent. Dat bedrag daalde van 2.470 euro in 2025 naar 1.200 euro dit jaar, en die daling zorgt voor meer rekenfouten dan je zou verwachten.
- Houd de vastlegging van privéopnames en zakelijke uitgaven strikt gescheiden, dat is bij een boekenonderzoek vaak het eerste dat wordt uitgevraagd.
Twijfel je of je administratie de basis op orde heeft? Lees ook onze uitleg over de basisprincipes van boekhouding, en check hoe een gezonde cashflow je ook fiscaal helpt.
Dit is het moment om je boekhouding op te schonen
Wacht niet tot je een brief van de Belastingdienst op de mat krijgt. De combinatie van risicogerichte controles en software die vooraf al meekijkt, betekent dat slordigheden sneller opvallen dan een paar jaar geleden. Neem een middag de tijd, loop je administratie van het afgelopen jaar na en herstel wat je tegenkomt voordat een controleur dat voor je doet. Wil je meer weten over wat er dit jaar fiscaal verandert voor ondernemers? Lees ook ons overzicht van de belastingwijzigingen in 2026. Een uur investeren in je administratie nu is altijd goedkoper dan een boekenonderzoek achteraf.