Tien jaar geleden schreef je als ondernemer een strategisch plan voor vijf jaar en legde je het in een lade. Dat werkt niet meer. Uit het jaarlijkse Strategie Trendsonderzoek van adviesbureau Berenschot, gehouden onder ruim 600 bestuurders, directieleden en managers, blijkt dat Nederlandse organisaties hun strategie in 2026 compleet anders aanpakken dan een paar jaar geleden. De agenda is breder, de horizon korter en wendbaarheid is geen bijzaak meer, maar het hoofdonderwerp.
Voor het mkb is dat geen abstracte discussie. Het raakt direct aan hoe jij je bedrijf de komende jaren stuurt, en de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laten zien waarom die vraag nu urgent is.
Een brede agenda vraagt om scherpe keuzes
De top vijf strategische thema's voor 2026 is volgens het onderzoek: arbeidsmarkt, innovatie en disruptie, energietransitie, digitalisering, en wet- en regelgeving. Dat is al een volle lijst, maar er komt een thema bij dat volgens de onderzoekers een vergelijkbaar gewicht krijgt als digitalisering: AI. Waar kunstmatige intelligentie een paar jaar terug nog een experiment was voor de innovatieafdeling, zien steeds meer bestuurders het nu als strategisch noodzakelijk.
Dat sluit aan bij wat je in de praktijk ziet: bedrijven die niet meer vragen of ze iets met AI moeten doen, maar hoe snel. Benieuwd waar je zelf kunt beginnen? deze AI-tools besparen ondernemers uren per week en zijn een praktischer startpunt dan een strategiesessie over AI in abstracte termen.
Senior managing consultant Luddo Oh van Berenschot wijst erop dat een bredere agenda niet betekent dat je overal tegelijk op moet inzetten. "Juist daarom wordt prioriteren een strategische competentie op zichzelf", zegt hij. Zijn advies: maak expliciete keuzes, bepaal focus en faseer wat je eerst oppakt.
Geopolitiek schuift op van bijzaak naar randvoorwaarde
Het thema dat het hardst stijgt, is geopolitiek. Het belang dat bestuurders daaraan toekennen, ging van 12 procent in 2025 naar 18 procent in 2026. Bijna drie op de tien organisaties (29 procent) ondervindt inmiddels directe gevolgen van stijgende handelstarieven en beperkte toegang tot personeel, grondstoffen of materialen.
Toch blijft het beeld voor 2026 overwegend positief: 92 procent van de ondervraagde organisaties verwacht te groeien. Het probleem zit niet in de groeiverwachting, maar in de marge. Ongeveer een vijfde van de bedrijven kan de gestegen kosten niet volledig doorberekenen aan klanten. De onderzoekers noteren een gemiddelde kostenstijging van 4,1 procent tegenover een prijsstijging van 3,8 procent, een verschil dat direct uit je winst komt.
Het vijfjarenplan verdwijnt, wendbaarheid wint
Het duidelijkste signaal uit het onderzoek gaat over de planningshorizon zelf. 43 procent van de organisaties plant nu voor 1 tot 3 jaar, 41 procent voor 3 tot 5 jaar en slechts 13 procent kijkt verder vooruit. Het dichtgetimmerde vijfjarenplan met jaarlijkse mijlpalen is bij veel bedrijven ingeruild voor een korter en flexibeler ritme.
Dat betekent niet dat richting onbelangrijk wordt. 77 procent van de organisaties zegt dat de strategische richting wel vastligt, maar dat de route ernaartoe flexibel wordt ingevuld. Tegelijk heeft 26 procent geen concreet eindpunt meer, alleen een brede koers. Senior consultant Marlon Drent van Berenschot waarschuwt dat dit twee verschillende dingen zijn: "Wendbaarheid is het vermogen om snel en doelgericht te reageren op verandering." Strategische vaagheid wordt volgens hem te vaak verward met wendbaarheid, en dat is een valkuil. Een bedrijf zonder duidelijke richting is niet wendbaar, het is stuurloos.
Als je worstelt met waar je de grens trekt tussen flexibel blijven en koers houden, herken je vast het gevoel dat de waan van de dag je strategische keuzes overneemt. Dat is precies het risico dat Drent beschrijft: zonder een helder kompas vul je je agenda met wat urgent is, niet met wat belangrijk is.
Nederlandse cijfers laten zien waarom dit nu speelt
De landelijke cijfers onderstrepen waarom Nederlandse ondernemers hun strategie herzien. Uit de Conjunctuurenquête Nederland van het CBS, gepubliceerd op 6 november 2025 samen met KVK, EIB, MKB-Nederland en VNO-NCW, blijkt dat ondernemers voor 2026 een investeringsverwachting hebben van +3,6 procentpunt saldo. Dat is positief, maar niet uitbundig: vastgoedverhuur en -handel springt eruit met +25,1, terwijl de horeca en landbouw negatief scoren.
De winstgevendheid over het laatste kwartaal van 2025 daalde juist, naar een saldo van -4,4 procentpunt, tegenover -4,1 een jaar eerder. Het ondernemersvertrouwen stond in het vierde kwartaal van 2025 op -4,0 en is sinds begin 2022 niet meer positief geweest. Alleen de sector informatie en communicatie noteerde een lichtpuntje met +1,3.
Dat is precies het spanningsveld dat het Berenschot-onderzoek blootlegt: groei verwachten (92 procent) terwijl de marges onder druk staan en het vertrouwen structureel laag blijft. Een lang, star plan overleeft die combinatie niet. Een plan dat elk kwartaal kan schuiven zonder de koers te verliezen, wel.
Zo maak je je strategie wendbaar zonder stuurloos te worden
Concreet betekent dit voor je eigen bedrijf drie dingen. Ten eerste: verklein je planningshorizon naar maximaal 1 tot 3 jaar en herzie die elk kwartaal, in lijn met wat 43 procent van de ondervraagde organisaties nu al doet. Ten tweede: leg je eindbestemming wel vast, ook al verandert de route. Een bedrijf dat alleen een "brede richting" heeft, loopt het risico dat Drent beschrijft, waarbij vaagheid wordt verward met flexibiliteit.
Ten derde: reken je marge opnieuw door. Met een gemiddelde kostenstijging van 4,1 procent tegenover een prijsstijging van 3,8 procent verlies je structureel geld als je dit niet actief bijstuurt. Dat geldt des te meer als je aan het opschalen van je bedrijf denkt: groei zonder scherpe marge-bewaking is precies het scenario waar veel bedrijven nu tegenaan lopen.
De bedrijven die dit jaar overeind blijven, zijn niet de bedrijven met het dikste strategieplan. Het zijn de bedrijven die hun koers kennen, maar de route elk kwartaal durven aanpassen aan wat de arbeidsmarkt, de energietransitie en de geopolitiek hen opleggen.