Vanaf 1 januari 2026 verandert er genoeg voor ondernemers om je administratie nu al op orde te brengen. De zelfstandigenaftrek daalt opnieuw fors, contant afrekenen boven de 3.000 euro wordt verboden, en de mkb-winstvrijstelling blijft weliswaar gelijk, maar levert relatief minder op dan een paar jaar terug. Wie nu al weet wat er verandert, voorkomt in april een onaangename verrassing bij de aangifte.
De vier wijzigingen die voor de meeste mkb'ers het zwaarst wegen op een rij:
- Zelfstandigenaftrek daalt van 2.470 naar 1.200 euro, in 2027 verder naar 900 euro
- Contante betalingen boven de 3.000 euro worden verboden, alles moet digitaal met een spoor
- Mkb-winstvrijstelling blijft 12,70%, maar werkt door op een hogere grondslag
- Eerste belastingschijf loopt tot 38.883 euro tegen 35,7%, tweede schijf tot 79.137 euro
Zelfstandigenaftrek zakt naar 1.200 euro
De zelfstandigenaftrek gaat in 2026 van 2.470 euro naar 1.200 euro, blijkt uit het Belastingplan 2026 van het kabinet. In 2027 zakt het bedrag verder naar 900 euro. Het kabinet werkt daarmee een langlopend plan af om het fiscale verschil tussen zelfstandigen en werknemers in loondienst kleiner te maken.
Voor de gemiddelde ondernemer betekent dit concreet minder aftrek bij hetzelfde bedrijfsresultaat. Bij een tarief van 37,56% in de eerste schijf scheelt dat tussen 2025 en 2026 ruim 475 euro aan belastingvoordeel, puur door de daling van de aftrekpost zelf. Dat bedrag komt bovenop eerdere verlagingen: de zelfstandigenaftrek stond in 2019 nog op bijna 7.300 euro. Wil je precies weten hoe dit uitpakt voor jouw situatie, reken dan je marge door aan de hand van je cashflowoverzicht in plaats van te vertrouwen op een slag om de arm.
Contant betalen boven de 3.000 euro mag straks niet meer
Een tweede wijziging die minder bekend is, maar direct invloed heeft op je administratie: grote contante transacties boven de 3.000 euro worden vanaf 2026 verboden. Betalingen boven dat bedrag moeten voortaan digitaal verlopen, met een duidelijk spoor via bank of pin.
Voor de meeste kantoorondernemers verandert dit weinig, maar voor wie in de praktijk nog met contant geld werkt, bijvoorbeeld bij aankopen van tweedehands apparatuur of bij leveranciers op de markt, is dit een concrete aanpassing van de werkwijze. De maatregel moet witwassen tegengaan en sluit aan bij de bredere Europese lijn om grote cashbetalingen terug te dringen. Check ook je facturatieproces: als je nu nog contante deelbetalingen combineert met een factuur, moet die combinatie straks anders worden vastgelegd.
Mkb-winstvrijstelling blijft gelijk, maar dat is minder gunstig dan het klinkt
De mkb-winstvrijstelling blijft in 2026 op 12,70% staan, hetzelfde percentage als in 2025. Op zich goed nieuws, want een verdere verlaging stond een tijd ter discussie. Toch is het effect kleiner dan je zou denken: doordat de zelfstandigenaftrek daalt, is de winst waarover je de vrijstelling berekent hoger, en betaal je per saldo dus meer belasting dan in voorgaande jaren, ook al blijft het percentage zelf ongewijzigd.
Dat maakt het extra belangrijk om je jaarcijfers niet pas in maart voor het eerst te bekijken. Een tussentijdse update van je financiële ratio's laat precies zien waar je marge onder druk komt te staan door deze combinatie van maatregelen.
Startersaftrek en nieuwe belastingschijven
Start je net als ondernemer, dan heb je in 2026 nog recht op de startersaftrek van 2.123 euro, bovenop de zelfstandigenaftrek. Je mag dit bedrag maximaal drie keer aftrekken in de eerste vijf jaar van je bedrijf. Combineer je dit met de nieuwe schijfgrenzen (de eerste schijf loopt in 2026 tot 38.883 euro tegen 35,7%, de tweede tot 79.137 euro tegen 37,56%), dan is het voor starters de moeite waard om vooraf een proefberekening te maken in plaats van achteraf voor verrassingen te staan.
Voor bestaande ondernemers die investeren in energiezuinige bedrijfsmiddelen, geldt vanaf 2026 bovendien dat investeringen mogen worden opgeteld voor het belastingvoordeel, tot een maximum van 151 miljoen euro per jaar. Voor de meeste mkb'ers is dat plafond geen belemmering, maar het loont om deze regeling mee te nemen als je toch al investeringen plant.
Wat je nu al kunt voorbereiden
Wacht niet tot je accountant in het voorjaar aan de bel trekt. Zet nu alvast op een rij welk deel van je winst dit jaar onder het oude en welk deel onder het nieuwe regime valt, en bekijk of het verstandig is om grote uitgaven nog dit kalenderjaar te doen of juist te verschuiven. Drie concrete stappen die je deze maand al kunt zetten:
- Maak een proefberekening van je belastingdruk voor 2026 op basis van je verwachte winst, niet van vorig jaar
- Loop je betaalprocessen na op contante transacties boven de 3.000 euro en leg vast hoe je die vanaf januari digitaal afhandelt
- Bepaal samen met je boekhouder of investeringen beter nog dit jaar of pas in 2026 vallen, gezien de gewijzigde aftrekposten
Dit soort keuzes maak je niet los van de rest van je bedrijfsvoering. Een structurele blik op risicobeheer helpt om niet alleen fiscaal, maar ook operationeel voorbereid te zijn op een jaar waarin de marges door deze maatregelen iets krapper worden. Wie zijn financieel beheer nu structureert op deze wijzigingen, begint 2026 zonder onaangename verrassingen bij de belastingaangifte.